فقه ربوبی

وبلاگی برای معرفی مکتب فقه ربوبی و مسایل پیرامونی فقه ربوبی

فقه ربوبی

وبلاگی برای معرفی مکتب فقه ربوبی و مسایل پیرامونی فقه ربوبی

بسم الله الرحمن الرحیم
شریعت راه خداپسندانه و فراگیر بر همه‌ی حوزه‌ی عمل انسانی است که از طریق انبیاء به مردم عرضه می‌شود. خداوند از مقام ربوبیت شریعت را به انسانِ عبدِ کریم فرستاده است. هر فرد دیندار لازم می‌بیند همه‌ی زندگی خود را بر اساس شریعت الهیه سامان دهد. این مقصود مستلزم بازنگاری شریعت در قالب فقه است. حاصل بازنگاری چنین شریعت فراگیری، فقهی است که تئورى واقعى و کامل اداره‌ی انسان از گهواره تا گور باشد. این تصویر از فقه موجب تحولاتی در پایه‌های فقه می‌شود:
۱) موضوع فقه از فعل مکلف به ساخت‌های ارادی تعمیم می‌یابد. علاوه بر فعل مکلف، اموری چون ساختارهای سازمانی و ساختارهای اجتماعی نیز در موضوع فقه قرار می‌گیرند. این فقه، معرِّف معیارهای مشروعیت اعمال و ساختارها است.
۲) غایت فقه از تبیین احکام فعل مکلف به تبیین نظم شرعی ساخت‌های ارادی تعمیم می‌یابد. در این معنا فقه دانش مدیریت شرعی تصمیم است.
۳) عبدِ مخاطبِ شریعت، عبدی است که به جهت بهره‌مندی از قوه‌ی انتخاب و توان تصمیم عقلانی، شأن هدایت‌پذیری دارد و مربوب به ربوبیت خاص و آزاد از بندگی غیر خدا گشته و انزال شریعت، ارسال رسل و تسخیر جهان برای او است. در نسبت ربّ و عبد، عبد برای افعالش معنایی ورای اطاعت می‌یابد. او، چون ربّ را رحیم و رئوف به خود دیده و درمی‌یابد که اراده‌ی ربّْ کمالِ عبد است، اطاعت از وی را ضروری می‌یابد.
۴) فراگیری شریعت در نسبت ربّ و عبد، مستلزم نظام‌مندی شریعت به تبع نظام مطلوب حیات انسانی است. نظام زندگی جز در ساختار سیاسی اجتماعی مناسب تصویر کاملی ندارد، بنابر این، شریعت علاوه بر اینکه جنبه‌های صریح سیاسی دارد؛ مگر در یک فضای سیاسی و رویکرد مناسب به ولایت، به درستی قابل اجرا نیست.
5)حضور شریعت الهیه در شیوه‌ی جدید زندگی، مستلزم تدوین آن به صورتی متفاوت با وضع موجود است.
در این وبلاگ تلاش می‌شود که با توجه به ماهیت شریعت، شارع و مکلف، ماهیت فقه مورد کنکاشی جدید قرار گیرد. نتیجه‌ی این کنکاش علمی، تعریف هویتی برای فقه است تا آن به حدّ «از گهواره تا گور» انسان و مبدأ و مبنایی برای غنی‌سازی آن گسترش دهد.
(تاکنون این وبلاگ تخصصاً به فقه سیاسی می‌پرداخت. از این پس، این وبلاگْ تدریجاً به معرفی مکتب فقهی جدیدی با عنوان فقه ربوبی می‌پردازد.)
نویسنده: ابوالحسن حسنی
پژوهشگر و نویسنده در عرصه‌ی علوم اسلامی
پست الکترونیکی: a.h.h@chmail.ir

تبلیغات
Blog.ir بلاگ، رسانه متخصصین و اهل قلم، استفاده آسان از امکانات وبلاگ نویسی حرفه‌ای، در محیطی نوین، امن و پایدار bayanbox.ir صندوق بیان - تجربه‌ای متفاوت در نشر و نگهداری فایل‌ها، ۳ گیگا بایت فضای پیشرفته رایگان Bayan.ir - بیان، پیشرو در فناوری‌های فضای مجازی ایران
پربیننده ترین مطالب
آخرین نظرات
نویسندگان

چیستی حکمت از دیدگاه آیةالله خامنه ای

پنجشنبه, ۱۶ خرداد ۱۳۹۲، ۰۳:۴۹ ب.ظ

آیةالله خامنه‌ای نیز بارها از چیستی حکمت و معیار آن سخن گفته است و نیز حکیم را تعریف کرده است. تعریف وی تعریفی انتزاعی نیست، بلکه تعریفی با شاخصه‌های عینی است. به نظر وی، محاسبات مادّی، تا آنجا که درک فعل و انفعالات مادّی به انسان می‌دهد، درست است؛ اما یک سلسله محاسبات و علل و عوامل و فعل و انفعالات هست که حواس انسان و در اغلب موارد، عقل مادّی انسان را به آن‌ها راه نیست؛ آن‌ها را دیدِ دیگری می‌تواند ببیند و می‌گوید: «من تصور می‌کنم، آن چشمی که می‌تواند آن فعل و انفعالات را ببیند، اسمش در اصطلاح اسلامی و قرآنی، عبارت از حکمت است». به همین جهت، با اشاره به همان معنای واقعی و قرآنی حکمت که خدای متعال می‌فرماید ما آن را به پیامبران دادیم «وَ آتَیْناهُ الْحِکْمَةَ وَ فَصْلَ الْخِطابِ (ص : 20)»، تأکید بر بررسی این معنا دارد و بر همین اساس نتیجه می‌گیرد: «حکمت، آن بینشی است که می‌تواند حقایق را ماورای غشای مادّی آن ببیند»1. به همین جهت در تفسیر عبارت «وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ (الجمعة : 2)» بر آن است که حکمت یک مرتبه از تزکیه بالاتر بوده و باز کردن چشمها به حقایق است.2

از دیدگاه وی، حکمت، فکر مستحکمی است که نه ابزار عقلانی میتواند آن را نفی کند و از بین ببرد و نه استدلال و تجربهای هم میتواند آن را خنثی کند. وی بر آن است که با نظر در آن آیاتی از قرآن که حکمت را معین می‌کنند، روشن می‌شود که این موارد از اموریاند که اگر بشریت تا ابد هم تلاش کند، نمی‌تواند آن‌ها را رد کند. او این حکمت را همان می‌داند که انبیا به آن ممتازند و از آنِ بندگان برگزیده و صالح است و همان است که فلاسفه آن را «صیرورة الانسان عالَماً مضاهیا للعالم الحسّی»3 می‌گویند. آیةالله خامنه‌ای این عبارت را چنین تفسیر می‌کند:

چنان افکار برجسته و مستحکم و غیر قابل خدشه‌ای در روح او ـ بنده‌ی برگزیده و صالح ـ گسترش پیدا کرده است، که خود تبدیل به یک عالَم شده است و شما می‌توانید کون را، وجود را، و همه‌ی گیتی را در سخن او، در اشاره‌ی او و در اقدام او مشاهده کنید. این، حکمت است.4

وی سخن حکمت‌آمیز را محکم، غیر مشتبه، غیر موهون و غیر ضعیف توصیف می‌کند5 و بر آن است که در سخن حق و در کلام حکمت، تکرار نیست.6 به نظر وی، از محاسبات مادی و ظاهری حکمت و سخن حکیمانه حاصل نمی‌شود؛ «اما ماوراى این محاسبات بسیار حقیر و کوته‌بینانه‌ى مادى، محاسباتى حقیقى در عالم وجود، وجود دارد که آن، محاسبات حکمت‌آمیز الهى است» و او تلاش دارد از قرآن کریم و روایات اهل بیت به آن‌ها دست یابد.7

از نظر آیةالله خامنهای، حکیم نه با استدلال و تمهید مقدمات معمولی، با نورانیت نفسانی و نگاه رحمانی و حکمت خودش، چیزهایی را به وضوح و روشنی میبیند و میفهمد که دیگران عصازنان خودشان را به آن نقطه میرسانند.8 وی حکیم را چنین تعریف می‌کند:

حکیم یعنی آن کسی که حقائقی را مشاهده می‌کند که از چشمهای دیگران مغفولٌ عنه است؛ پوشیده است. کلمات او، کلماتی ممکن است ساده به نظر بیاید، اما هرچه می‌شکافید، می‌بینید لایه‌ها و عمقهای بیشتری دارد.9

وی با اشاره به این که مرادش از حکیم معنای مصطلح آن، یعنی فیلسوف، نیست؛ بلکه همان معنای قرآنی مد نظر او است10؛ تصریح می‌کند که مرادش این نیست که حکیم عالم غیب است؛ بلکه حکیم همچون کسی است است که جریان آب زیرزمینی را درک می‌کند که بسیاری از درک آن عاجزند.11 وی با تمثیل روشن دیگری می‌گوید:

حکیم‌، یعنی‌ آن کسی که ماورای این ظواهر، چیزهایی را مشاهده می‌کند که چشمهای عادی و معمولی، از دیدن آن عاجزند. در مقایسه‌ی با دیگر مردم، مثل پیر مجربی در مقابل جوان خام و تازه‌وارد است. همین ضرب‌المثلی که شنیده‌اید: آنچه در آینه جوان بیند، پیر در خشت خام آن بیند؛ اشاره به همین نکته است.12

1بیانات، 1369، دیدار با فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و رؤسای دفاتر نمایندگی ولی فقیه در این نهاد (1369/06/29)، ص232.

2بیانات، 1385، دیدار کارگزاران نظام، سفرای کشورهای اسلامی و مهمانان کنفرانس وحدت اسلامی به مناسبت روز مبعث پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) (1385/05/31)، ص86.

3این که انسان جهانی هم‌ارز جهان محسوس شود. ملاصدرا می‌نویسد: «حکما یادآوری می‌کنند که فایده‌ی گردآوری حکمت و غایت آن است که نفس انسان با آن جهانی عقلی هم‌ارز این جهان حسی شود» (صدرالمتألهین شیرازی، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، ج‌5، 300) و نیز میرداماد می‌نویسد: «نفسی که با عقلش، ذاتش تمامیت‌خواه است، جهانی عقلی، هم‌ارز جهان حسی بوده و نسخه‌ای مطابق کتاب خدای مبین است که نظام سازوار یکتا برای جهان‌های قرار یافته است؛ با همه‌ی کلیات و جزییات و با همه‌ی اجمال و تفصیل‌اش» (میر محمد باقر داماد، مصنفات میر داماد، ص201، انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگ).

4بیانات، 1375، دیدار روحانیون و مبلغان در آستانه‌ی ماه محرم (1375/02/26)، ص44.

5بیانات، 1376،دیدار با علما و روحانیون در آستانه‌ی ماه مبارک رمضان (1376/10/03)، ص164.

6بیانات، 1370، دیدار با گروه کثیری از کارگران و معلمان سراسر کشور، به مناسبت روز جهانی کارگر و روز معلم، ص40.

7بیانات، 1371، دیدار نمایندگان دوره‌ی چهارم مجلس شورای اسلامی، ص47.

8بیانات، 1368، مراسم بیعت ائمه‌ی جمعه‌ی سراسر کشور به اتفاق رئیس مجلس خبرگان، ص128.

9بیانات، 1387، دیدار معلمان استان فارس (1387/02/22)، ص21.

10بیانات، 1369، دیدار با فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و رؤسای دفاتر نمایندگی ولی فقیه در این نهاد (1369/06/29)، ص231.

11همان، ص232.

12بیانات، 1369، دیدار با فرماندهان عالی‌رتبه‌ی نیروهای نظامی و انتظامی، و اعطای آیین‌نامه‌ی انضباطی نیروهای مسلح به رئیس ستاد فرماندهی کل قوا (1369/10/22)، ص397.

  • ابوالحسن حسنی

نظرات  (۱)

I came, I read this article, I couneerqd.
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی