فقه ربوبی

وبلاگی برای معرفی مکتب فقه ربوبی و مسایل پیرامونی فقه ربوبی

فقه ربوبی

وبلاگی برای معرفی مکتب فقه ربوبی و مسایل پیرامونی فقه ربوبی

بسم الله الرحمن الرحیم
شریعت راه خداپسندانه و فراگیر بر همه‌ی حوزه‌ی عمل انسانی است که از طریق انبیاء به مردم عرضه می‌شود. خداوند از مقام ربوبیت شریعت را به انسانِ عبدِ کریم فرستاده است. هر فرد دیندار لازم می‌بیند همه‌ی زندگی خود را بر اساس شریعت الهیه سامان دهد. این مقصود مستلزم بازنگاری شریعت در قالب فقه است. حاصل بازنگاری چنین شریعت فراگیری، فقهی است که تئورى واقعى و کامل اداره‌ی انسان از گهواره تا گور باشد. این تصویر از فقه موجب تحولاتی در پایه‌های فقه می‌شود:
۱) موضوع فقه از فعل مکلف به ساخت‌های ارادی تعمیم می‌یابد. علاوه بر فعل مکلف، اموری چون ساختارهای سازمانی و ساختارهای اجتماعی نیز در موضوع فقه قرار می‌گیرند. این فقه، معرِّف معیارهای مشروعیت اعمال و ساختارها است.
۲) غایت فقه از تبیین احکام فعل مکلف به تبیین نظم شرعی ساخت‌های ارادی تعمیم می‌یابد. در این معنا فقه دانش مدیریت شرعی تصمیم است.
۳) عبدِ مخاطبِ شریعت، عبدی است که به جهت بهره‌مندی از قوه‌ی انتخاب و توان تصمیم عقلانی، شأن هدایت‌پذیری دارد و مربوب به ربوبیت خاص و آزاد از بندگی غیر خدا گشته و انزال شریعت، ارسال رسل و تسخیر جهان برای او است. در نسبت ربّ و عبد، عبد برای افعالش معنایی ورای اطاعت می‌یابد. او، چون ربّ را رحیم و رئوف به خود دیده و درمی‌یابد که اراده‌ی ربّْ کمالِ عبد است، اطاعت از وی را ضروری می‌یابد.
۴) فراگیری شریعت در نسبت ربّ و عبد، مستلزم نظام‌مندی شریعت به تبع نظام مطلوب حیات انسانی است. نظام زندگی جز در ساختار سیاسی اجتماعی مناسب تصویر کاملی ندارد، بنابر این، شریعت علاوه بر اینکه جنبه‌های صریح سیاسی دارد؛ مگر در یک فضای سیاسی و رویکرد مناسب به ولایت، به درستی قابل اجرا نیست.
5)حضور شریعت الهیه در شیوه‌ی جدید زندگی، مستلزم تدوین آن به صورتی متفاوت با وضع موجود است.
در این وبلاگ تلاش می‌شود که با توجه به ماهیت شریعت، شارع و مکلف، ماهیت فقه مورد کنکاشی جدید قرار گیرد. نتیجه‌ی این کنکاش علمی، تعریف هویتی برای فقه است تا آن به حدّ «از گهواره تا گور» انسان و مبدأ و مبنایی برای غنی‌سازی آن گسترش دهد.
(تاکنون این وبلاگ تخصصاً به فقه سیاسی می‌پرداخت. از این پس، این وبلاگْ تدریجاً به معرفی مکتب فقهی جدیدی با عنوان فقه ربوبی می‌پردازد.)
نویسنده: ابوالحسن حسنی
پژوهشگر و نویسنده در عرصه‌ی علوم اسلامی
پست الکترونیکی: a.h.h@chmail.ir

تبلیغات
Blog.ir بلاگ، رسانه متخصصین و اهل قلم، استفاده آسان از امکانات وبلاگ نویسی حرفه‌ای، در محیطی نوین، امن و پایدار bayanbox.ir صندوق بیان - تجربه‌ای متفاوت در نشر و نگهداری فایل‌ها، ۳ گیگا بایت فضای پیشرفته رایگان Bayan.ir - بیان، پیشرو در فناوری‌های فضای مجازی ایران
پربیننده ترین مطالب
آخرین نظرات
نویسندگان

جایگاه تفاوت‌های انسان‌ها در فقه سیاسی

پنجشنبه, ۲۵ دی ۱۳۹۳، ۱۲:۳۳ ب.ظ

اگر چه تقسیم ارزشی انسان سیاسی بسیار مهم است؛ اما این تقسیم برای نظام حیات سیاسی کفایت نمی‌کند. با توجه به موضوع و تعریف فقه، تقسیم شخصیت انسان سیاسی در فقه، به گونه‌های مختلف، به طور عمده، به اعتبار نقش‌های متنوعی است که سامان شرعی عمل سیاسی مستلزم تحقّق آن نقش‌ها است. تفاوت‌های متنوع میان انسان‌ها موجب می‌شود که برای ایفای هر نقش، گروهی مناسب و گروهی نامناسب باشند. به این جهت، فقیه ناچار است که به تفاوت‌های میان انسان‌ها توجه کند و جایگاه این تفاوت‌ها را در حدود و حقوق شرعی روشن نماید.

تفاوت‌های میان انسان‌ها را به اعتباری به سه گونه می‌توان تقسیم کرد: 1) تفاوت‌های طبیعی، مثلاً تفاوت کودک و بزرگسال، تفاوت سالم و مریض، تفاوت کامل و ناقص العضو و مانند آن‌ها؛ 2) تفاوت‌های روانی، مانند تفاوت عاقل و سفیه و دیوانه، تفاوت در استعدادها، تفاوت در بروز احساسات و هیجان و مانند آن‌ها؛ 3) تفاوت‌های اجتماعی یا تفاوت در دارایی از سرمایه‌های اجتماعی، مانند برخورداری از موقعیت‌های خانوادگی مناسب، تحصیلات مناسب، ثروت و مانند آن‌ها. این تفاوت‌ها نیز در صلاحیت کارکردی افراد برای قرار گرفتن در یک پایگاه و ایفای نقش در جامعه‌ی سیاسی مورد لحاظ واقع می‌شوند و از همین جهت می‌توانند موضوع نظریه‌های فقهی باشند. به این ترتیب روشن است که این تقسیم‌ها کارکردی است، نه ارزشی.

تقسیم کارکردی از انسان، در خود تعریف انسان سیاسی لحاظ شده است. انسان‌ها دو گروه‌اند: کودک و بزرگسال. بزرگسال نیز شامل دو گروه رشید و غیر رشید که اعم از مجنون و سفیه و مانند آن‌ها است، می‌شود. وصف سیاسی تنها برای بزرگسال رشید تعریف می‌شود و دو گروه دیگر به جهت تفاوت طبیعی، از گروه انسان سیاسی خارج می‌مانند. این تفاوت‌ها در جاهای دیگری نیز موضوعیت می‌یابد. برای نمونه، جهاد تنها برای مردان توانا واجب است و زنان، بیماران، پیران و ازکار افتادگان از این فریضه محروم‌اند. گاهی این تفاوت‌ها موضوع حکمی فقهی قرار نمی‌گیرند، اما به نحو غیر مستقیم در احکام فقهی لحاظ می‌شوند. برای نمونه، شاید تفاوت نحوه‌ی بروز احساسات و هیجان موضوع مسئله‌ای فقهی نباشد؛ اما با توجه به تأثیر این امر، مثلاً در توان تصمیم‌گیری در بحران، به نحو غیر مستقیم در احکامی چون شرایط ولایت فقیه مؤثر واقع می‌شود. تقسیم به لحاظ جایگاه اجتماعی نیز سیره‌ی ممضای عقلا است. تقسیم مؤمنان به عالمان و حاکمان و عامه، بر همین اساس معقول می‌نماید. تقسیم‌های مراتب بعدی شخصیت مؤمن به همین اعتبار تداوم می‌یابد؛ اما در مراتب پسین‌تر، نقش‌ها با تفصیل بیشتری تعریف می‌شوند و شخصیت با مؤلفه‌های بیشتر تحدید می‌گردد. این نحوه تقسیم‌ها در گروه کافران و منافقان نیز ممکن است.

  • ابوالحسن حسنی

الگو

انسان سیاسی

از دیدن نظرات شما خوشحال می‌شوم (۵)

سلام ،وقتتون بخیر
من یه اطلاعات کلی درباره اصول وقواعد مربوط به فقه سیاسی پیدا کردم
باتوجه به اونها فهمیدم که  فقه سیاسی وهدف واون درکل اینه که الگوی دینی برای نهادهای سیاسی و اجتماعی وتشریح سازو کار اونهاست ،نه ارائه حکم
باتوجه به این تعریف فقه سیاسی رابطه شهروندان باهم ،شهروندان با دولت و دولت ها باهم
مشکل من الان پیدا کردن ایات ودرواقع مشخص کردن ایاتی هست که مربوط به این حوزه است، فکر می کنم ابتدا باید از ایات تهیه کنم 
سلام ،وقتتون بخیر 
کامنت قبل پیش از تکمیل ارسال شد .باعرض پوزش
من یه اطلاعات کلی درباره اصول وقواعد مربوط به فقه سیاسی پیدا کردم.۴۲ قاعده ی مربوط رو شماسایی کردم
باتوجه به اونها فهمیدم که  فقه سیاسی وهدف اون درکل ارائه ی الگوی دینی برای نهادهای سیاسی و اجتماعی وتشریح سازو کار اونهاست ،نه ارائه حکم در این رابطه 
باتوجه به این تعریف فقه سیاسی رابطه شهروندان باهم ،شهروندان با دولت و دولت ها باهم رو در بر می گیره
مشکل من الان پیدا کردن ایات ودرواقع مشخص کردن ایاتی هست که مربوط به این حوزه است، فکر می کنم ابتدا باید از ایات مربوط لیستی تهیه کنم که هنوز گیج هستم وموفق نشدم یعنی علم کافی ندارم تا عناوین رو جزئی مشخص کنم تا برطبق اونها ایا ت رو مشخص کنم 
بی نهایت ممنونم از وقتی که می گذارید 
پاسخ:
سلام علیکم. 
مطلب شما هنوز مبهم است.  بهتر است لیستی از قواعدی که یافته اید، معرفی کنید.  یا دست کم ده تای آنها را. 
در ضمن، آیا توانایی استفاده از متون عربی را دارید؟ 
سلام 
اصل مصلحت
اصل وجود نظام وحکومت اسلامی
ضرورت قانون
قانون گرایی
وحدت
رفع اختلافات
عدالت
تولی وتبری 
امر به معروف ونهی از منکر 
فقه
جهاد 
وفای به عهد
امروز که به استاد راهنما مراجعه کردم از بین اون قواعد این ها رو تایید کردن
تا حدودی بله ،سطح دو حوزه دارم 
به خاطر قصور کلام عذر می خوام ،بازهم به خاطر وقتی که صرف میکنی کمال تشکر رو دارم
پاسخ:
سلام علیکم.
برخی از مواردی که نوشته اید، قاعده فقهی اند. مانند وفای به عهد. برخی از عناوین یک موضوع کلان اند، مثل قانون گرایی، وحدت، رفع اختلافات،عدالت، تولی وتبری، امر به معروف ونهی از منکر، و جهاد. برخی شبه قاعده اند، مثل اصل مصلحت، اصل وجود نظام وحکومت اسلامی و ضرورت قانون. عنوان فقه نیز اصلا نه قاعده است نه موضوع. این موارد را از هم تفکیک کنید و روشن کنید که هر کدام از این عناوین چه جایگاهی در پژوهش شما دارند.
پیشنهاد بسیار اساسی: ابتدا فهرست را تدوین کنید و سپس متن را بنویسید. هر چند این فهرست در حین تدوین تغییراتی خواهد داشت، اما بسیار مفید برای شما خواهد بود.
هشدار اساسی: نوشتن یک فهرست خوب، ممکن است تا سه ماه هم طول بکشد؛ اما صبر بر آن، موجب سرعت گرفتن تدوین می شود، به حدی که برای خودتان هم عجیب خواهد بود.
سلام 
ممنونم از پاسخ گویی شما
حقیقتا مشکل من همین است که شما فرمودید 
نمی دونم چه طور مسائل مربوط به فقه سیاسی رو پیدا کنم 
اگه چند تا کتاب جامع بهم معرفی کنید بینهایت ممنونتون میشم 
پاسخ:

سلامٌ علیکم

در باب مسئله‌شناسی فقه سیاسی کتاب خاصی ندیده‌ام. دکتر نجف لک زایی مقاله‌ای در مجله‌ی علوم سیاسی دارند که در آن مسئله‌شناسی خوبی انجام داده‌اند. نگاهی به کتاب مرحوم عمید زنجانی هم داشته باشید؛ هر چند مسئله‌شناسی نکرده و مجموعه‌ای از نوشته‌های مستقل و پراکنده را تحت عنوان فقه سیاسی یک جا جمع کرده و به چاپ رسانده است.

اگر قم هستید، حضوراً هم می‌توانم در خدمت باشم.

سلام 
بازهم بی نهایت از لطفتون تشکر میکنم
متاسفانه ساکن قم نیستم و کرمان هستم 
ان شالله در ادامه هم مزاحم خواهم شد 
پاسخ:
سلام علیکم.
در خدمت هستم.
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی