فقه ربوبی

وبلاگی برای معرفی مکتب فقه ربوبی و مسایل پیرامونی فقه ربوبی

فقه ربوبی

وبلاگی برای معرفی مکتب فقه ربوبی و مسایل پیرامونی فقه ربوبی

بسم الله الرحمن الرحیم
شریعت راه خداپسندانه و فراگیر بر همه‌ی حوزه‌ی عمل انسانی است که از طریق انبیاء به مردم عرضه می‌شود. خداوند از مقام ربوبیت شریعت را به انسانِ عبدِ کریم فرستاده است. هر فرد دیندار لازم می‌بیند همه‌ی زندگی خود را بر اساس شریعت الهیه سامان دهد. این مقصود مستلزم بازنگاری شریعت در قالب فقه است. حاصل بازنگاری چنین شریعت فراگیری، فقهی است که تئورى واقعى و کامل اداره‌ی انسان از گهواره تا گور باشد. این تصویر از فقه موجب تحولاتی در پایه‌های فقه می‌شود:
۱) موضوع فقه از فعل مکلف به ساخت‌های ارادی تعمیم می‌یابد. علاوه بر فعل مکلف، اموری چون ساختارهای سازمانی و ساختارهای اجتماعی نیز در موضوع فقه قرار می‌گیرند. این فقه، معرِّف معیارهای مشروعیت اعمال و ساختارها است.
۲) غایت فقه از تبیین احکام فعل مکلف به تبیین نظم شرعی ساخت‌های ارادی تعمیم می‌یابد. در این معنا فقه دانش مدیریت شرعی تصمیم است.
۳) عبدِ مخاطبِ شریعت، عبدی است که به جهت بهره‌مندی از قوه‌ی انتخاب و توان تصمیم عقلانی، شأن هدایت‌پذیری دارد و مربوب به ربوبیت خاص و آزاد از بندگی غیر خدا گشته و انزال شریعت، ارسال رسل و تسخیر جهان برای او است. در نسبت ربّ و عبد، عبد برای افعالش معنایی ورای اطاعت می‌یابد. او، چون ربّ را رحیم و رئوف به خود دیده و درمی‌یابد که اراده‌ی ربّْ کمالِ عبد است، اطاعت از وی را ضروری می‌یابد.
۴) فراگیری شریعت در نسبت ربّ و عبد، مستلزم نظام‌مندی شریعت به تبع نظام مطلوب حیات انسانی است. نظام زندگی جز در ساختار سیاسی اجتماعی مناسب تصویر کاملی ندارد، بنابر این، شریعت علاوه بر اینکه جنبه‌های صریح سیاسی دارد؛ مگر در یک فضای سیاسی و رویکرد مناسب به ولایت، به درستی قابل اجرا نیست.
5)حضور شریعت الهیه در شیوه‌ی جدید زندگی، مستلزم تدوین آن به صورتی متفاوت با وضع موجود است.
در این وبلاگ تلاش می‌شود که با توجه به ماهیت شریعت، شارع و مکلف، ماهیت فقه مورد کنکاشی جدید قرار گیرد. نتیجه‌ی این کنکاش علمی، تعریف هویتی برای فقه است تا آن به حدّ «از گهواره تا گور» انسان و مبدأ و مبنایی برای غنی‌سازی آن گسترش دهد.
(تاکنون این وبلاگ تخصصاً به فقه سیاسی می‌پرداخت. از این پس، این وبلاگْ تدریجاً به معرفی مکتب فقهی جدیدی با عنوان فقه ربوبی می‌پردازد.)
نویسنده: ابوالحسن حسنی
پژوهشگر و نویسنده در عرصه‌ی علوم اسلامی
پست الکترونیکی: a.h.h@chmail.ir

تبلیغات
Blog.ir بلاگ، رسانه متخصصین و اهل قلم، استفاده آسان از امکانات وبلاگ نویسی حرفه‌ای، در محیطی نوین، امن و پایدار bayanbox.ir صندوق بیان - تجربه‌ای متفاوت در نشر و نگهداری فایل‌ها، ۳ گیگا بایت فضای پیشرفته رایگان Bayan.ir - بیان، پیشرو در فناوری‌های فضای مجازی ایران
پربیننده ترین مطالب
آخرین نظرات
نویسندگان

تاریخ بشریت همواره از کفر و نفاق در رنج بوده است. اما نکته این است که چرا بشر پذیرای کفر و نفاق است؟ کفر و نفاق منافعی در این دنیا به همراه دارند؛ همان گونه که دین و ایمان نیز با منافعی در همین دنیا همراه است. اگرچه دین و ایمان افزون بر منافع دنیایی، منافع اخروی را نیز در پی دارد؛ اما بشر به واسطه​ی طبیعت بی شکیب و راحت​طلب خویش آن را انتخاب می​کند که هزینه​ی کمتر دنیایی داشته باشد و آسانتر به دست آید. تجربه​ی تاریخی بشر نشان می​دهد، شیاطین جنّ و انس برای گسترش کفر و نفاق در پی آنند که دین​مداری را پرهزینه و سخت و کم​بهره کنند و در برابر کفر و نفاق را کم​هزینه و آسان و سودمند نمایند.

حق تعالی در برابر این سیاست شیاطین، مؤمنان را مأمور می​کند که سیاست پرهزینه و کم​بهره سازی کفر و نفاق، و آسان و سودمند سازی دین​مداری را در جامعه خویش در پیش گیرند. آیات زیادی دلالت بر این نکته دارند. از جمله آیاتی که مؤمنان را مأمور می​سازند سیاست پرهزینه سازی کفر و نفاق را در پیش بگیرند، آیات زیر است:

وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ أَنْ یُذْکَرَ فیهَا اسْمُهُ وَ سَعى‏ فی‏ خَرابِها أُولئِکَ ما کانَ لَهُمْ أَنْ یَدْخُلُوها إِلاَّ خائِفینَ لَهُمْ فِی الدُّنْیا خِزْیٌ وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظیمٌ (البقرة : 114)

کیست ستمکارتر از آن که نگذاشت در مسجدهاى خدا نام او را یاد کنند و در ویرانى آن‌ها کوشید؟ اینان را نرسد که در مساجد درآیند، مگر بیمناک و هراسان آنان را در این جهان، خوارى و رسوایى و در آن جهان عذابى بزرگ است.

إِن فَأَمَّا الَّذینَ کَفَرُوا فَأُعَذِّبُهُمْ عَذاباً شَدیداً فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرینَ (آل‏عمران : 56)

اما کسانی که کفر ورزیدند، در دنیا و آخرت به سختی عذابشان کنم و یارانی نخواهند داشت.

ما جَزاءُ الَّذینَ یُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَساداً أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ یُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظیمٌ (المائدة : 33)

جز این نیست که سزای کسانی که با خدا و فرستاده​ی او می​جنگند و در زمین به تباهی می​کوشند این است که آنان را بکشند یا بر دار کنند یا دست​ها و پاهایشان را بر خلاف یکدیگر ببرند یا از آن سرزمین بیرونشان کنند. این است خواری و رسوایی برای آنان در این جهان، و در آن جهان عذابی بزرگ دارند.

لَهُمْ عَذابٌ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَشَقُّ وَ ما لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ واقٍ (الرعد : 34)

برای آنان در زندگی دنیا عذابی است، و البته عذاب آخرت دشوارتر است، و برای آنان در برابر خدا هیچ نگهدارنده​ای نیست.

در این آیات و همانندهای این آیات که بسیاراند، کفار و منافقان، علاوه بر آخرت عذاب به عذاب دنیا نیز تهدید شده​اند. این عذاب دنیایی، اگرچه یک بخش تکوینی دارد؛ اما شامل مجازات​های تشریعی وضعی نیز می​شود. پذیرش این نکته که همین مجازات​ها مصداق عذاب الهی در دنیا است، ممکن است برای ذهن برخی بیگانه باشد؛ اما چنان که به ویژه در «مائده، 33» به صراحت آمده، خزی دنیا همان مجازات​های ذکر شده در آیه شریفه است. هم چنین در «بقره، 114» نیز که آمده منافقان باید ترسان وارد مسجد شوند، این مؤمنان هستند که باید محیط را برای آنان محیط ترس سازند؛ زیرا آشکار است که محیط مسجد به خودی خود منافقان را نمی​ترساند. بسیاری از مفسران نیز در تفسیر این آیات به در ذکر مثال برای عذاب دنیایی، مجازات​های تشریعی را برشمرده​اند.

اما مجازات​ها لازم نیست که همواره مجازات رسمی باشند؛ بلکه چنان چه از مطالعات اجتماعی نیز به دست می​آید، مجازات​هایی نیز هستند که غیر رسمی​اند. مجازات رسمی حکم رسمی ـ مانند قانون مصوب در جوامع امروزی ـ صورت معین ـ همچون حبس، شلاق، جریمه مالی، اعدام و تبعید ـ و مجری رسمی ـ مانند قوه​ی قضاییه در جوامع امروزی ـ دارند. اما مجازات غیر رسمی هیچ یک از این ویژگی​ها را ندارند، اگر چه مشروعیت دارند. مجازات​های غیر رسمی به وسیله​ی عموم مردم قابل اجرایند و صور بسیار متعددی دارند ـ از یک اخم گرفته تا طرد اجتماعی با قهر یا تخریب منزلت اجتماعی با بردن آبرو ـ و از قبل معین شده نیستند. مجازات​های رسمی جنبه​ی حقوقی و قضایی دارند، اما مجازات​های غیر رسمی جنبه​ی اجتماعی و فرهنگی دارند. مجازات­های غیر رسمی اغلب اثری به مراتب قوی​تر از مجازات​های رسمی در پرهزینه سازی ناهنجاری​های اجتماعی دارند.

آنچه در «مائده، 33» ذکر شده، مجازات رسمی است، ولی مقتضای «بقره، 114» مجازات غیر رسمی است. نمونه​ی دیگر مجازات غیر رسمی مشروع، فتوای فقیهان در باره استحباب ترک مراوده با تارک الصلاة است.1 به هر حال، این آیات نشان دهنده​ی این هستند که حق تعالی، علاوه بر اراده تکوینی، اراده تشریعی نیز بر عذاب کفار و منافقان دارد و این اراده تشریعی باید به دست مؤمنان محقق شود، به گونه​ای که جامعه بشری برای کفر و نفاق ناامن و پرهزینه شود.

1برای نمونه فقها فَتوا داده​اند که مستحب است با تارک الصلاة مسجد در غذا شریک نشوند، در کارها با او مشورت نکنند و همسایه او نگردند و با دختران او ازدواج نکنند و کسی را نیز به ازدواج او در نیاورند.(آیةالله شیخ محمد علی اراکی، ، المسائل الواضحة، مکتب الأعلام الإسلامی، چاپ اول، 1414ق).

 

  • ابوالحسن حسنی

ارزش های سیاسی

نظرات  (۱)

سلام.
خوشحال میشیم سری به ماهم بزنید.
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی