فقه ربوبی

وبلاگی برای معرفی مکتب فقه ربوبی و مسایل پیرامونی فقه ربوبی

فقه ربوبی

وبلاگی برای معرفی مکتب فقه ربوبی و مسایل پیرامونی فقه ربوبی

بسم الله الرحمن الرحیم
شریعت راه خداپسندانه و فراگیر بر همه‌ی حوزه‌ی عمل انسانی است که از طریق انبیاء به مردم عرضه می‌شود. خداوند از مقام ربوبیت شریعت را به انسانِ عبدِ کریم فرستاده است. هر فرد دیندار لازم می‌بیند همه‌ی زندگی خود را بر اساس شریعت الهیه سامان دهد. این مقصود مستلزم بازنگاری شریعت در قالب فقه است. حاصل بازنگاری چنین شریعت فراگیری، فقهی است که تئورى واقعى و کامل اداره‌ی انسان از گهواره تا گور باشد. این تصویر از فقه موجب تحولاتی در پایه‌های فقه می‌شود:
۱) موضوع فقه از فعل مکلف به ساخت‌های ارادی تعمیم می‌یابد. علاوه بر فعل مکلف، اموری چون ساختارهای سازمانی و ساختارهای اجتماعی نیز در موضوع فقه قرار می‌گیرند. این فقه، معرِّف معیارهای مشروعیت اعمال و ساختارها است.
۲) غایت فقه از تبیین احکام فعل مکلف به تبیین نظم شرعی ساخت‌های ارادی تعمیم می‌یابد. در این معنا فقه دانش مدیریت شرعی تصمیم است.
۳) عبدِ مخاطبِ شریعت، عبدی است که به جهت بهره‌مندی از قوه‌ی انتخاب و توان تصمیم عقلانی، شأن هدایت‌پذیری دارد و مربوب به ربوبیت خاص و آزاد از بندگی غیر خدا گشته و انزال شریعت، ارسال رسل و تسخیر جهان برای او است. در نسبت ربّ و عبد، عبد برای افعالش معنایی ورای اطاعت می‌یابد. او، چون ربّ را رحیم و رئوف به خود دیده و درمی‌یابد که اراده‌ی ربّْ کمالِ عبد است، اطاعت از وی را ضروری می‌یابد.
۴) فراگیری شریعت در نسبت ربّ و عبد، مستلزم نظام‌مندی شریعت به تبع نظام مطلوب حیات انسانی است. نظام زندگی جز در ساختار سیاسی اجتماعی مناسب تصویر کاملی ندارد، بنابر این، شریعت علاوه بر اینکه جنبه‌های صریح سیاسی دارد؛ مگر در یک فضای سیاسی و رویکرد مناسب به ولایت، به درستی قابل اجرا نیست.
5)حضور شریعت الهیه در شیوه‌ی جدید زندگی، مستلزم تدوین آن به صورتی متفاوت با وضع موجود است.
در این وبلاگ تلاش می‌شود که با توجه به ماهیت شریعت، شارع و مکلف، ماهیت فقه مورد کنکاشی جدید قرار گیرد. نتیجه‌ی این کنکاش علمی، تعریف هویتی برای فقه است تا آن به حدّ «از گهواره تا گور» انسان و مبدأ و مبنایی برای غنی‌سازی آن گسترش دهد.
(تاکنون این وبلاگ تخصصاً به فقه سیاسی می‌پرداخت. از این پس، این وبلاگْ تدریجاً به معرفی مکتب فقهی جدیدی با عنوان فقه ربوبی می‌پردازد.)
نویسنده: ابوالحسن حسنی
پژوهشگر و نویسنده در عرصه‌ی علوم اسلامی
پست الکترونیکی: a.h.h@chmail.ir

تبلیغات
Blog.ir بلاگ، رسانه متخصصین و اهل قلم، استفاده آسان از امکانات وبلاگ نویسی حرفه‌ای، در محیطی نوین، امن و پایدار bayanbox.ir صندوق بیان - تجربه‌ای متفاوت در نشر و نگهداری فایل‌ها، ۳ گیگا بایت فضای پیشرفته رایگان Bayan.ir - بیان، پیشرو در فناوری‌های فضای مجازی ایران
پربیننده ترین مطالب
آخرین نظرات
نویسندگان

اهمیت مسئله‌ی مشروعیت

شنبه, ۱۸ آذر ۱۳۹۱، ۱۱:۵۱ ق.ظ

چرا مسئله‌ی مشروعیت مهم است و چرا باید به این مسئله پاسخ داد؟ مناشیء اهمیت این مسئله متعدد و متنوع است. توجه به این مناشیء مقدمه‌ای برای بسیاری از پژوهش‌ها است. از این جهت، به برخی از این مناشیء اشاره می‌‏شود.

خودِ سیاست یکی از مناشئ طرح مسئله‌ی مشروعیت سیاسی است. رهبران سیاسی می‌کوشند اطمینان یابند که هر گاه بحران یا کشاکشی سخت روی دهد، مردم تصمیم‌های آنان را به جهت اعتقاد به حقانیتِ آمریتِ آنان می‌پذیرند، نه به جهت ترس از خشونت، مجازات و اجبار.1 در این صورت، حاکمان می‌‏توانند بر حمایت مردمی تکیه نمایند که مهم‌ترین عامل بقای حاکمیت شمرده می‌‏شود و نیز در این صورت است که تاریخ از آن‌ها به خوشنامی یاد خواهد کرد.

منشأ انسان‌شناختی طرح مسئله‌ی مشروعیت می‌‏تواند برای متکلم جالب‌تر باشد. انگیزه‌ی پرسش از مشروعیت گرایش فطری انسانی است. انسان به طور فطری هر گونه موضع گیری اختیاری را پس از سنجش و ترجیح یکی از دو طرف اختیار می‌کند. بنابر این، اگرچه او اصل ضرورت قانون را پذیرفته باشد، اما انتخاب و ترجیح بدون معیار یک قانون را برنمی‌تابد. هم چنین، اگرچه اصل ضرورت حاکمیت را پذیرفته باشد، حاکمیت هر شخصی را نخواهد پذیرفت، مگر با دلیل کافی برای ترجیح حاکمیت او بر دیگران.

هم چنین، اطاعت از کسی یا قانونی در حکم عبودیت و بندگی است؛ چنان که بنابر روایت موثقی، امام صادق (علیه السلام) در آیه‌ی «وَ ما یُؤْمِنُ أَکْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلاَّ وَ هُمْ مُشْرِکُون‏ (یوسف : 106)» می‌فرماید: «مراد شرک اطاعت است، نه شرک عبادت»2و در روایت صحیح دیگری فرمود: «مَنْ أَطَاعَ رَجُلًا فِی مَعْصِیَةٍ فَقَدْ عَبَدَهُ»3. از امام حسن، امام باقر و امام رضا (علیهم السلام) نیز روایت شده است: «مَنْ‏ أَصْغَى‏ إِلَى‏ نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ فَإِنْ کَانَ النَّاطِقُ عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ وَ إِنْ کَانَ النَّاطِقُ یَنْطِقُ عَنْ لِسَانِ إِبْلِیسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْلِیس‏»4. این نکته برای متکلمان اهمیت اساسی دارد. بنابر این، نمی‌‏توان هر اطاعتی را تجویز کرد.

اگرچه مسئله‌ی مشروعیت اصالة فقهی نیست؛ اما هر دو مسئله‌ی مشروعیت برای فقیهان مورد توجه بوده است.فقیهان بر آن بوده‌اند که در هر چیزی اصل عدم حکم و اباحه‌ی کلی است. بر این اساس، هیچ حکمی را نمی‌‏توان قانون به شمار آورد، مگر با دلیل کافی. هم چنین، اصل عقلی عدم نفوذ یا اصل عدم ولایت که فقها متعدد به آن تمسک کرده‌اند5، می‌‏تواند در طرح مسئله‌ی مشروعیت مورد توجه قرار گیرد. بنابر این اصل، حکم هیچ‌کس بر دیگری نافذ نیست، یا به تعبیر دیگر، هیچ‌کس بر دیگری ولایت ندارد، مگر با دلیل کافی. این اصل بر مبنایی کلامی استوار است؛ چنان که امام خمینی (ره) چنان کرده است.6

1عبدالرحمن عالم، بنیادهای علم سیاست، ص106، نشر نی، 1378.

2محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج2، ص397، دار الکتب الإسلامیة، تهران‏، 1407ق، چاپ چهارم‏.

3الکافی، ج2، ص398.

4الکافی، ج6، ص434؛ ونیز: شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ج1، ص304؛ و نیز: حرانی، تحف العقول، ص456.

5برای نمونه: ن ک: امام خمینی (ره)، الاجتهاد و التقلید، ص19، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول، 1376

6همان.

  • ابوالحسن حسنی

مشروعیت

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی