فقه ربوبی

وبلاگی برای معرفی مکتب فقه ربوبی و مسایل پیرامونی فقه ربوبی

فقه ربوبی

وبلاگی برای معرفی مکتب فقه ربوبی و مسایل پیرامونی فقه ربوبی

بسم الله الرحمن الرحیم
شریعت راه خداپسندانه و فراگیر بر همه‌ی حوزه‌ی عمل انسانی است که از طریق انبیاء به مردم عرضه می‌شود. خداوند از مقام ربوبیت شریعت را به انسانِ عبدِ کریم فرستاده است. هر فرد دیندار لازم می‌بیند همه‌ی زندگی خود را بر اساس شریعت الهیه سامان دهد. این مقصود مستلزم بازنگاری شریعت در قالب فقه است. حاصل بازنگاری چنین شریعت فراگیری، فقهی است که تئورى واقعى و کامل اداره‌ی انسان از گهواره تا گور باشد. این تصویر از فقه موجب تحولاتی در پایه‌های فقه می‌شود:
۱) موضوع فقه از فعل مکلف به ساخت‌های ارادی تعمیم می‌یابد. علاوه بر فعل مکلف، اموری چون ساختارهای سازمانی و ساختارهای اجتماعی نیز در موضوع فقه قرار می‌گیرند. این فقه، معرِّف معیارهای مشروعیت اعمال و ساختارها است.
۲) غایت فقه از تبیین احکام فعل مکلف به تبیین نظم شرعی ساخت‌های ارادی تعمیم می‌یابد. در این معنا فقه دانش مدیریت شرعی تصمیم است.
۳) عبدِ مخاطبِ شریعت، عبدی است که به جهت بهره‌مندی از قوه‌ی انتخاب و توان تصمیم عقلانی، شأن هدایت‌پذیری دارد و مربوب به ربوبیت خاص و آزاد از بندگی غیر خدا گشته و انزال شریعت، ارسال رسل و تسخیر جهان برای او است. در نسبت ربّ و عبد، عبد برای افعالش معنایی ورای اطاعت می‌یابد. او، چون ربّ را رحیم و رئوف به خود دیده و درمی‌یابد که اراده‌ی ربّْ کمالِ عبد است، اطاعت از وی را ضروری می‌یابد.
۴) فراگیری شریعت در نسبت ربّ و عبد، مستلزم نظام‌مندی شریعت به تبع نظام مطلوب حیات انسانی است. نظام زندگی جز در ساختار سیاسی اجتماعی مناسب تصویر کاملی ندارد، بنابر این، شریعت علاوه بر اینکه جنبه‌های صریح سیاسی دارد؛ مگر در یک فضای سیاسی و رویکرد مناسب به ولایت، به درستی قابل اجرا نیست.
5)حضور شریعت الهیه در شیوه‌ی جدید زندگی، مستلزم تدوین آن به صورتی متفاوت با وضع موجود است.
در این وبلاگ تلاش می‌شود که با توجه به ماهیت شریعت، شارع و مکلف، ماهیت فقه مورد کنکاشی جدید قرار گیرد. نتیجه‌ی این کنکاش علمی، تعریف هویتی برای فقه است تا آن به حدّ «از گهواره تا گور» انسان و مبدأ و مبنایی برای غنی‌سازی آن گسترش دهد.
(تاکنون این وبلاگ تخصصاً به فقه سیاسی می‌پرداخت. از این پس، این وبلاگْ تدریجاً به معرفی مکتب فقهی جدیدی با عنوان فقه ربوبی می‌پردازد.)
نویسنده: ابوالحسن حسنی
پژوهشگر و نویسنده در عرصه‌ی علوم اسلامی
پست الکترونیکی: a.h.h@chmail.ir

تبلیغات
Blog.ir بلاگ، رسانه متخصصین و اهل قلم، استفاده آسان از امکانات وبلاگ نویسی حرفه‌ای، در محیطی نوین، امن و پایدار bayanbox.ir صندوق بیان - تجربه‌ای متفاوت در نشر و نگهداری فایل‌ها، ۳ گیگا بایت فضای پیشرفته رایگان Bayan.ir - بیان، پیشرو در فناوری‌های فضای مجازی ایران
پربیننده ترین مطالب
آخرین نظرات
نویسندگان

مفهوم ممیز در فقه

يكشنبه, ۱۹ مهر ۱۳۹۴، ۱۰:۱۴ ب.ظ

عقل مردم در یک رتبه نیست1 و نیز عقل به تدریج کامل می‌شود و تمییز مرحله‌ی اولیه‌ی عقل است.2 کودک در ابتدا غیر ممیز است و به تدریج به مرحله­ی تمییز می‌رسد. فقیهان در تعریف ممیز اقوال گوناگونانی دارند؛ اما در بند رفع اختلاف تعاریف نبوده‌اند و به نظر می‌رسد که این اختلافات نزد آن‌ها ظاهری به شمار می‌آید. این نکته طبیعی است؛ زیرا فقیه به فهم عرفی از ممیز اکتفا می‌کند و تعریف وی تنها اشاره به میزان عرف است. به همین جهت، برخی فقیهان به حسب بابی که بحث تمییز پیش آمده، ممیز را تعریف می‌کنند. برخی از تعاریف فقیهان از تمییز چنین است:

  1. توانایی شناخت افعال نماز، شرط از فعل، واجب از غیر واجب و توانایی قصد فعل عبادت3؛
  2. آگاهی به اینکه عبادت از سوی خدا تکلیف شده است4؛
  3. شناخت نماز و روزه و فرق گذاشتن میان عبادت خدا و غیر آن5؛
  4. توانایی اجمالی فرق نهادن میان زیان‌آور از سودآور و شناخت فروش از اجاره و معامله‌ی سودآور از زیان‌آور6؛
  5. تمییز میان خوب و بد7؛
  6. ده سالگی و بالاتر8؛
  7. توانایی شناخت زیان‌آورتر از زیان‌آور و سودآورتر از سودآور در جایی که موضوع برای غالب مردم پوشیده نباشد9؛
  8. ادراک زشت بودن کشف عورت10.

برخی نیز غیر ممیز را تعریف کرده‌اند:

  1. غیر ممیز کسی است که مقاصد عقلاء را از کلام درنمی‌یابد11؛
  2. کسی که از نظر عرف آگاهی‌اش بر عورت زشت به شمار نمی‌آید12؛
  3. کسی که نمی‌تواند آنچه را دیده، حکایت کند13.

1محمداسماعیل بن حسین مازندرانی خواجوئی، جامع الشتات، ص187، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول، 1418ق.

2محقق داماد، سیدمحمد، کتاب الصلاة، مقرر: مؤمن قمی، ج2، ص18، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ دوم، 1363 «1405ق».

3زین الدین بن علی عاملی شهید ثانی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج1، ص570، کتابفروشی داوری، قم، چاپ اول، 1410ق. قدرت الله وجدانی فخر، الجواهر الفخریة فی شرح الروضة البهیة، ج2، ص184، انتشارات سماء قلم، قم، چاپ دوم، 1426ق.

4سیدمحمدجواد حسینی عاملی، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة، ج5، ص250.

5مغنیه، محمدجواد، فقه الإمام الصادق (عَلَیْهِ السَّلَامُ)، ج1، ص180، مؤسسه انصاریان، قم ، چاپ دوم، 1421ق. اشتهاردی، علی پناه، مدارک العروة، ج21، ص76، دار الأسوة للطباعة و النشر، تهران، چاپ اول، 1417ق.

6مغنیه، محمدجواد، الفقه علی المذاهب الخمسة، ج2، ص632، دار التیار الجدید و دار الجواد، بیروت، چاپ دهم، 1421ق.

7محمدعلی اراکی، المسائل الواضحة، ج1؛ ص200 و ج2، ص130. سیدعلی حسینی خامنه‌ای، أجوبة الاستفتاءات، ج2، ص154، الدار الإسلامیة، بیروت، چاپ سوم، 1420ق. سیدمحمد حسینی شیرازی، إیصال الطالب إلی المکاسب، ج6، ص228، منشورات اعلمی، تهران، بی‌چا، 1385. سیدموسی شبیری زنجانی، المسائل الشرعیة، ص19، مؤسسة نشر الفقاهة، قم، چاپ اول، 1428ق. سیدمحمد محقق داماد، کتاب الصلاة، ج2، ص18 و 19.

8محمدبن احمد ابن جنید اسکافی، مجموعة فتاوی ابن جنید، ص269، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ اول، 1416ق..

9محمدحسن نجفی «صاحب الجواهر»، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج9، ص55، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ هفتم، بی‌تا.

10محمد سند، سند العروة الوثقی، کتاب الحج، ج1، ص39، مؤسسة أم القری للتحقیق و النشر، بیروت، چاپ اول، 1423ق.

11عبدالرحمن جزیری و دیگران، الفقه علی المذاهب الأربعة و مذهب أهل البیت (عَلَیْهِمُ السَّلَامُ‏)، ج‌3، ص135، دار الثقلین، بیروت، چاپ اول، 1419ق.

12محمدسعید طباطبایی حکیم، مصباح المنهاج، کتاب الطهارة، ج2، ص21، مکتب سماحة آیة الله العظمی السیدالحکیم و مؤسسة المنار، بی‌جا، ۱۳۶۶ «‎۱۴۱۷ق».

13زین الدین بن علی عاملی شهید ثانی، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، ج7، ص49، مؤسسة المعارف الإسلامیة، قم، چاپ اول، 1413ق.

  • ابوالحسن حسنی

تکلیف

عقل

از دیدن نظرات شما خوشحال می‌شوم (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی